نقش آمار در ارائه سیمای روشن‏تر از هر موضوع و حادثه، غیر قابل انکار است. لیکن ‏در حادثه کربلا و مسائل قبل و بعد از آن، با توجه به اختلاف نقل‎ها و منابع، نمی‎‏توان در بسیاری از جهات، آمار دقیق و مورد اتفاق ذکر کرد و آنچه نقل شده، گاهی تفاوت‎های ‏بسیاری با هم دارد. در عین حال بعضی از مطالب آماری، حادثه کربلا را گویاتر می‎‏سازد.

به همین دلیل به ذکر نمونه‎هایی از ارقام و آمار می‎‏پردازیم:(1)

مدت قیام امام حسین‏(علیه‎السلام) از روز امتناع از بیعت با یزید، تا روز عاشورا 175 روز طول کشید: 12 روز در مدینه، 4 ماه و 10 روز در مکه، 23 روز بین راه مکه تا کربلا و 8 روز در کربلا (2 تا 10 محرم).

منزل‎هایی که بین مکه تا کوفه بود و امام حسین(علیه‎السلام) آنها را پیمود تا به کربلا رسید 18 منزل بود.(معجم البلدان)

فاصله منزل‎ها با هم سه فرسخ و گاهی پنج فرسخ بود.

منزل‎های میان کوفه تا شام 14 منزل بود که اهل بیت را در حال اسارت از آنها عبور دادند.

نامه‎هایی که از کوفه به امام حسین‏(علیه‎السلام) در مکه رسید و او را دعوت به آمدن کرده ‏بودند 12000 نامه بود.(طبق نقل شیخ مفید)

بیعت کنندگان با مسلم بن عقیل در کوفه 18000 نفر، یا 25000 نفر و یا 40000 نفر گفته شده است.

شهدای کربلا از اولاد ابی طالب که نامشان در زیارت ناحیه آمده است 17 نفر.

شهدای کربلا از اولاد ابی طالب که نامشان در زیارت ناحیه نیامده 13 نفر. سه نفر هم‏ کودک از بنی هاشم شهید شدند، جمعا 33 نفر. این افراد به این صورت‎‏اند: امام حسین‏(علیه‎السلام) 1 نفر، اولاد امام حسین 3 نفر، اولاد علی‏(علیه‎السلام) 9 نفر، اولاد امام حسن 4 نفر، اولاد عقیل‏12 نفر، اولاد جعفر 4 نفر.

غیر از امام حسین‏(علیه‎السلام) و بنی هاشم، شهیدانی که نامشان در زیارت ناحیه مقدسه و برخی منابع دیگر آمده است 82 نفرند. غیر از آنان، نام 29 نفر دیگر در منابع متاخرتر آمده‏ است.

جمع شهدای کوفه از یاران امام 138 نفر. تعداد 14 نفر از جمع این جناح حسینی، غلام بوده‏اند.

شهدایی که سرهایشان بین قبایل تقسیم شد و از کربلا به کوفه بردند 78 نفر بودند.

تقسیم سرها به این صورت بود: قیس بن اشعث، رئیس بنی کنده 13 سر، شمر رئیس‏ هوازن 12 سر، قبیله بنی تمیم 17 سر، قبیله بنی اسد 16 سر، قبیله مذحج 6 سر، افراد متفرقه از قبایل دیگر 13 سر.

حضرت سیدالشهدا هنگام شهادت 57 سال داشت.

پس از شهادت امام حسین‏(علیه‎السلام) 33 زخم نیزه و 34 ضربه شمشیر، غیر از زخم‎های تیر بر بدن آن حضرت بود.

این ماهی فتاده به دریای خون که هست               زخم از ستاره بر تنش افزون، حسین توست(2)

شرکت کنندگان در اسب تاختن بر بدن امام حسین(علیه‎السلام) 10 نفر بودند.

تعداد سپاه کوفه 33 هزار نفر بودند که به جنگ امام حسین(علیه‎السلام) آمدند. آنچه در نوبت ‏اول آمد تعداد 22 هزار بودند به این صورت: عمر سعد با 6000، سنان با 4000، عروة بن‏ قیس با 4000، شمر با 4000، شبث بن ربعی با 4000 . آنچه بعدا اضافه شدند: یزید بن‏ رکاب کلبی با 2000، حصین بن نمیر با 4000، مازنی با 3000، نصر مازنی با 2000 نفر.

سیدالشهداء روز عاشورا برای 10 نفر مرثیه خواند و در شهادتشان سخنانی فرمود و آنان را دعا، یا دشمنان آنان را نفرین کرد. اینان عبارتند از : علی اکبر، عباس، قاسم، عبدالله بن حسن، عبدالله طفل شیر خوار، مسلم بن عوسجه، حبیب بن مظاهر، حر بن یزید ریاحی، زهیر بن قین و جون. و در شهادت دو نفر بر آنان درود و رحمت فرستاد: مسلم و هانی.

امام حسین‏(علیه‎السلام) بر بالین 7 نفر از شهدا پیاده رفت: مسلم بن عوسجه، حر، واضح ‏رومی، جون، عباس، علی اکبر، قاسم.

سر سه شهید را روز عاشورا به جانب امام حسین‏(علیه‎السلام) انداختند: عبدالله بن عمیرکلبی، عمرو بن جناده، عابس بن ابی شبیب شاکری.

سه نفر را روز عاشورا قطعه قطعه کردند: علی اکبر، عباس، عبدالرحمن بن عمیر.

مادر 9 نفر از شهدای کربلا در روز عاشورا حضور داشتند و شاهد شهادت پسر بودند: عبدالله بن حسین (حضرت علی اصغر علیه‎السلام) که مادرش رباب بود، عون بن عبدالله جعفر؛ مادرش زینب، قاسم بن حسن مادرش رمله، عبدالله بن حسن مادرش بنت ‏شلیل جیلیه، عبدالله بن مسلم ‏مادرش رقیه دختر علی‏(علیه‎السلام)، محمد بن ابی سعید بن عقیل، عمرو بن جناده، عبدالله بن وهب‏ کلبی مادرش ام‎وهب، علی اکبر(بنا به نقلی مادرش لیلی، که ثابت نیست).

5 کودک نابالغ در کربلا شهید شدند: عبدالله رضیع شیرخوار امام حسین(حضرت علی اصغر علیه‎السلام)، عبدالله بن‏ حسن، محمد بن ابی سعید بن عقیل، قاسم بن حسن، عمرو بن جناده انصاری.

5 نفر از شهدای کربلا، از اصحاب رسول خدا بودند: انس بن حرث کاهلی، حبیب بن مظاهر، مسلم بن عوسجه، هانی بن عروه، عبدالله بن بقطر عمیری.

در رکاب سیدالشهداء، تعداد 15 غلام شهید شدند: نصر و سعد (از غلامان‏ علی‏ علیه‎السلام)، منحج (غلام امام مجتبی‏ علیه‎السلام)، اسلم و قارب (غلامان امام حسین‏ علیه‎السلام)، حرث‏ غلام حمزه، جون غلام ابوذر، رافع غلام مسلم ازدی، سعد غلام عمر صیداوی، سالم غلام‏ بنی المدینه، سالم غلام عبدی، شوذب غلام شاکر، شیب غلام حرث جابری، واضح غلام‏ حرث سلمانی. این 14 نفر در کربلا شهید شدند. سلمان غلام امام حسین‏(علیه‎السلام)، که آن ‏حضرت او را به بصره فرستاد و آنجا شهید شد.

2 نفر از یاران امام حسین‏(علیه‎السلام) روز عاشورا اسیر و شهید شدند: سوار بن منعم و موقع بن ثمامه صیداوی.

4 نفر از یاران امام در کربلا پس از شهادت آن حضرت به شهادت رسیدند: سعد بن‏حرث و برادرش ابوالحتوف، سوید بن ابی مطاع (که مجروح بود و محمد بن ابی سعید بن‏ عقیل).

7 نفر در حضور پدرشان شهید شدند: علی اکبر، عبدالله بن حسین، عمرو بن جناده، عبدالله بن یزید، عبیدالله بن یزید، مجمع بن عائذ، عبدالرحمن بن مسعود.

5 نفر از زنان از خیام حسینی به طرف دشمن بیرون آمده و حمله یا اعتراض کردند:

کنیز مسلم بن عوسجه، ام وهب زن عبدالله کلبی، مادر عبدالله کلبی، زینب کبری، مادر عمرو بن جناده.

زنی که در کربلا شهید شد مادر وهب(همسر عبدالله بن عمیر کلبی) بود.

زنانی که در کربلا بودند: زینب (سلام الله علیها)، ام کلثوم، فاطمه، صفیه، رقیه، ام هانی(این 6 نفر از اولاد امیرالمومنین علیه‎السلام بودند) فاطمه و سکینه(دختران سید لشهدا علیه‎السلام) رباب، عاتکه، مادر محسن بن حسن، دختر مسلم بن عقیل، فضه نوبیه، کنیز خاص حسین، مادر وهب بن عبدالله.

1- بخش عمده‏ای از این آمار از کتاب ‏«زندگی ابا عبدالله الحسین‏»، عمادزاده، «وسیلة الدارین فی انصار الحسین‏»، سیدابراهیم موسوی و «ابصار العین‏»، سماوی است و کتاب فرهنگ عاشورا، جواد محدثی .

2- محتشم کاشانی. 

گرو ه دین و اندیشه تبیان - هدهدی