• عبادات
• عرفان
• اجتماعی
• دین و علم پزشکی
• حج
• ولایت و امامت
• اخلاق

پيامدهای زشت دروغ

1. نابودی ايمان

2. محروميت از هدايت الهی

3. زمينه سازی کفر و نفاق

4. ضعيف ساختن مروت و جوانمردی

5. فراموشی

6. سلب توفيق از رسيدن به برخی مقام‏ها و انجام برخی اعمال صالح

7. کاهش ارزش اجتماعی

8 . موجب لعن خدا و فرشتگان

9. فقر و تنگدستی

10. سرزنش و پشيمانی

11. نابودی شرم و حيا

--------------------------------------------------------------------------------

پيامدهای زشت دروغ

1. نابودی ايمان

دروغ با ايمان ناسازگار است و ضعف و نابودی آن را در پی‏دارد.

حسن ابن محبوب می‏گويد: از حضرت صادق (ع) پرسيدم:

يکون المومن بخيلا؟ قال: نعم، قلت: فيکون جبانا؟ قال: نعم، قلت: فيکون کذابا؟ قال: لا و لا خائنا، ثم قال: يجبل المومن علی کل طبيعه الا الخيانه و الکذب. [1]

آيا مومن ممکن است بخيل باشد؟ فرمود: بله. آيا ممکن است ترسو باشد؟ فرمود بله. آيا ممکن است دروغگو باشد؟ فرمود: نه، مومن دارای هر سرشتی می‏شود، جز دروغ و خيانت.

دروغ و خيانت هرگز در دل مومن يافت نمی‏شود.

پيامبر اکرم (ص) می‏فرمايد:

يطبع المومن علی کل خصله و لا يطبع علی الکذب و لا علی الخيانه. [2]

مومن هر سرشتی را می‏پذيرد، جز دروغ و خيانت.

پس سرشت دروغگويی با ايمان ناسازگار است و ايمان را از قلب خارج می‏کند.

در بيان امام باقر (ع) چنين آمده است:

ان الکذب هو خراب الايمان. [3]

همانا دروغ، نابودی و خرابی ايمان است.

امير مومنان علی (ع) فرمود:

جانبوا الکذب فانه يجانب الايمان. [4]

از دروغ بپرهيزيد؛ چرا که ايمان را دور می‏کند.

2. محروميت از هدايت الهی

دروغ، انسان را از هدايت الهی محروم می‏سازد.

پروردگار عز و جل در قرآن کريم می‏فرمايد:

ان الله لايهدی من هو کاذب کفار. [5]

همانا خداوند دروغگوی ناسپاس را هدايت نمی‏کند.

ان الله لا يهدی من هو مسرف کذاب. [6]

همانا خداوند کسی که اسراف کننده دروغگو است را هدايت نمی‏کند.

3. زمينه سازی کفر و نفاق

دروغ گاه زمينه کفر يا نفاق را در انسان فراهم می‏سازد. زمانی که دل دروغگو از ايمان خالی شد، کفر يا نفاق به آن راه خواهد يافت؛ چنان که روايت شده: مردی خدمت رسول اکرم (ص) رسيد و عرض کرد:

يا رسول الله ما عمل اهل النار؟ قال النبی (ص): الکذب، اذا کذب العبد فجر و اذا فجر کفر و اذا کفر دخل النار. [7]

ای رسول خدا! کار اهل آتش چيست؟ پيامبر فرمود: دروغ. هرگاه دروغ گويد، فاسق می‏شود و هرگاه فاسق شود، کافر می‏شود و هرگاه کافر شد، در آتش قرار می‏گيرد؛

بنابراين، دروغ افزون بر دور ساختن ايمان از قلب انسان، زمينه کفر عملی او را نيز فراهم می‏کند.

دوگانگی ميان واقعيت و خبر شخص دروغگو، مايه پيدايش و رشد صفت پليد نفاق در دل او می‏شود امير مومنان علی(ع) می‏فرمايد:

الکذب يودی الی النفاق. [8]

دروغ انسان را به نفاق می‏کشاند.

طبق نقل حضرت صادق (ع)، پيامبر اکرم (ص) فرمود:

ثلاث من کن فيه کان منافقا و ان صام و صلی و زعم انه مسلم،

1. من اذا ائتمن خان

2. و اذا حدث کذب

3. و اذا وعدا خلف. [9]

سه چيز است که در هر کس باشد، منافق است؛ اگر چه روزه بگيرد و نماز بخواند و گمان کند که مسلمان است:

1. آن گاه که او را امين به شمار آورند، خيانت کند.

2. آن گاه که سخن براند دروغ گويد.

3. آن گاه که پيمان بندد، پيمان شکند.

دل نيارامد ز گفتار دروغ آب و روغن هيچ نفروزد فروغ

[10]

4. ضعيف ساختن مروت و جوانمردی

پيامبر گرامی (ص) فرمود:

اقل الناس مروه من کان کاذبا. [11]

جوانمردی در شخص دروغگو از همه کمتر است.

آن گاه که دروغ، عادت فرد شود، چه بسا جوانمردی، يکسره از وجود او رخت بربندد؛ چنان که در سخنان گهربار حضرت علی(ع) آمده است:

من کذب افسد مروته. [12]

هرکس دروغ گويد، جوانمردی خويش را تباه سازد.

گوهر جوانمردی، جز با راستی و درستی سازگار نيست، و روح جوانمردی، از کژی و ناراستی گريزان است. حضرت در جای ديگر می‏فرمايد:

لا يجتمع الکذب و المروءه. [13]

دروغ و جوانمردی جمع نمی‏شوند.

5. فراموشی

از آنجا که خبرهای انسان دروغگو، با واقع مخالف است و مخالفت با واقع، حد و مرز و معيار واحدی ندارد، چه بسا خبرهای او از يک واقعه، با هم سازگار و يکسان نباشد.

امام صادق (ع) فرمود:

ان مما اعان الله به علی الکذابين، النسيان. [14]

همانا از کمک‏هايی که خداوند بر ضد دروغگويان می‏کند، فراموشی ] آنها [ است.

6. سلب توفيق از رسيدن به برخی مقام‏ها و انجام برخی اعمال صالح

حضرت رسول (ص) فرمود:

الکذاب لا يکون صديقا و لا شهيدا. [15]

دروغگو، نه در زمره صديقان درآيد و نه در زمره شهيدان.

امام صادق (ع) فرمود:

ان الرجل ليکذب الکذبه فيحرم بها صلاه الليل فاذا حرم بها الرزق. [16]

همانا انسان دروغ می‏گويد؛ پس، از نماز شب محروم می‏شود؛ پس آنگاه که از نماز شب محروم شد، از روزی [گسترده که اثر نماز شب است‏] محروم خواهد شد.

7. کاهش ارزش اجتماعی

دروغگو قابل اطمينان نيست و مردم به او اعتماد نمی‏کنند؛ از اين رو نزد مردم ارزش ندارد. ارزش انسان در جامعه بشری، به اطمينان و اعتماد مردم به او است. آنگاه که شخصی وجهه و آبروی خاصی دارد، ارزشمند است و از بين رفتن اعتبار و آبرو، نابود کننده ارزش اجتماعی او است و دروغگويی، رفتار ناشايستی به شمار می‏رود که اعتبار انسان را از بين می‏برد. امير مومنان علی(ع) می‏فرمايد:

الکذاب و الميت سواء فان فضيله الحی علی الميت الثقه به فاذا لم يوثق بکلامه بطلت حياته. [17]

دروغگو و مرده يکسان هستند؛ زيرا همانا برتری زنده بر مرده، در اطمينان ] مردم [ به او است؛ پس وقتی مردم به سخن دروغگو اعتماد نکنند، زنده بودنش باطل است.

امام صادق (ع) از عيسی ابن مريم (ع) نقل فرمود:

من کثر کذبه، ذهب بهاءه. [18]

کسی که بسيار دروغ گويد، ارزشش نزد خدا و نزد خلق او از بين می‏رود.

امير مومنان علی (ع) می‏فرمايد:

ينبغی للرجل المسلم ان يجتنب مواخاه الکذاب فانه يکذب حتی يجی بالصدق فلا يصدق. [19]

شايسته است که مسلمان از دوستی و برادری با دروغگو بپرهيزد؛ زيرا او آنقدر دروغ می‏گويد که اگر سخن راستی هم بر زبان آورد، ديگر باور نخواهد شد.

اين ناباوری تا آنجا گسترش خواهد يافت که مردم شخص دروغگو را طرف مشورت خويش نيز قرار نخواهند داد؛ چنان که امير مومنان علی (ع) می‏فرمايد:

ا لا رای لکذوب. [20]

[دروغگو در مقام مشورت‏] هيچ رايی ندارد [رايش بی‏ارزش است‏].

8 . موجب لعن خدا و فرشتگان

دروغگويی به اندازه‏ای ناپسند است که موجب لعن خدا و فرشتگان شده، دروغگو را در شمار لعنت شدگان درگاه الهی قرار می‏دهد. رسول خدا (ص) می‏فرمايد:

فلعنه الله علی الکاذب و ان کان مازحا. [21]

خداوند دروغگو را لعنت کند؛ اگر چه شوخی کرده باشد.

المومن اذا کذب بغير عذر لعنه سبعون الف ملک و خرج من قلبه نتن حتی يبلغ العرش فيلعنه حمله العرش. [22]

آن گاه که شخص مومن، بدون عذر دروغ گويد، هفتاد هزار فرشته او را لعنت می‏کنند و از قلب او بوی گندی بيرون می‏آيد که به عرش می‏رسد؛ آن گاه حاملان عرش الهی نيز او را لعن می‏کنند.

9. فقر و تنگدستی

زمانی که دروغ گفتن، رفتاری ثابت و عادی شود، فقر و تنگدستی را به بار می‏آورد و برکت را از زندگی می‏برد. امير مومنان علی(ع) در شمارش سبب‏های فقر می‏فرمايد:

... و اعتياد الکذب يورث الفقر. [23]

و عادت به دروغ، تنگدستی را به جای می‏نهد.

10. سرزنش و پشيمانی

سرانجام دروغگويی، سرزنش شدن و پشيمانی از کرده خويش است؛ زيرا مردم دير يا زود، به رفتار ناشايست و گفتار خلاف واقع دروغگو پی برده، او را خواهند شناخت. از حضرت علی(ع) نقل شده است:

عاقبه الکذب ملامه و ندامه. [24]

سرانجام دروغ، سرزنش و پشيمانی است.

11. نابودی شرم و حيا

کسی که عادت کند بدون توجه به ارزش و منزلت انسانی ديگران، به آنها دروغ بگويد، پرده حيا ميان خود و ايشان را دريده، بی‏شرم می‏شود، چنان که سرور پرهيزکاران حضرت علی(ع) فرموده است:

لا حياء لکذاب. [25]

دروغگو بی‏حيا است.

دروغ پيامدهای زشت ديگری نيز دارد که سرانجام همه آنها دوزخ و عذاب الهی است.

از پيامبر خدا (ص) نقل شده است:

اياکم و الکذب فانه من الفجور و انهما فی‏النار. [26]

از دروغ بپرهيزيد. همانا دروغ از فجور و ستمکاری است و همانا دروغ و فجور در آتش جای دارند.

امير مومنان علی(ع) هم می‏فرمايد:

ثمره الکذب المهانه فی‏الدنيا و العذاب فی‏الآخره. [27]

ميوه دروغ، پستی در دنيا، و عذاب در آخرت است.

پی نوشت

--------------------------------------------------------------------------------
[1]. محدث نوری: مستدرک الوسائل، ج 14، ص 13، ح 15966.

[2]. علامه مجلسی: بحار الانوار ج 74 ص 160، ح 150.

[3]. کلينی: کافی، ج 2، ص 339، ح 4.

[4]. حر عاملی: وسائل الشيعه، ج 12، ص 246، ح 16216.

[5]. زمر (39): 3.

[6]. غافر (40): 28.

[7]. محدث نوری: مستدرک الوسائل، ج 9، ص 89، ح 10305.

[8]. . آمدی: غرر الحکم، ص 220، ح 4408.

[9]. کلينی: کافي، ج 2، ص 290، ح 8.

[10]. مولوی: مثنوی معنوی، دفتر سوم، قصه خورندگان پيل بچه.

[11]. محدث نوری: مستدرک الوسائل، ج 9، ص 87، ح 10295.

[12]. همان، ص 221، ح 4415.

[13]. همان، ح 4417.

[14]. کلينی: کافي، ج 2، ص 341، ح 15.

[15]. محدث نوری: مستدرک الوسائل، ج 9، ص 84، ح 10280.

[16]. حر عاملی: وسائل الشيعه، ج 8، ص 160، ح 10305.

[17]. آمدی: غرر الحکم، ص 220، ح 4386.

[18]. کلينی: کافي، ج 2، ص 341، ح 13.

[19]. همان، ح 14.

[20]. محدث نوری: مستدرک الوسائل، ج 9، ص 88، ح 10300.

[21]. همان، ج 11، ص 372، ح 13294.

[22]. همان، ج 9، ص 86، ح 10291.

[23]. حر عاملی: وسائل الشيعه، ج 15، ص 347، ح 20704.

[24]. آمدی: غرر الحکم، ص 221، ح 4413.

[25]. همان، ح 4416.

[26]. محدث نوری: مستدرک الوسائل، ج 9، ص 88، ح 10302.

[27]. آمدی: غرر الحکم، ص 220، ح 4400.

اخلاق الاهی (افات زبان ) ج4 ص 118